"Dzienniczek Basi Rosenberg" i "Niedokończona sukienka - świat Basi Rosenberg"
"Dzienniczek Basi Rosenberg"
To jedyny w swoim rodzaju zachowany rękopis nastoletniej Żydówki, urodzonej w Przeworsku w 1923 r. Jest on osobistym zapisem jej przeżyć i przemyśleń z lat 1938–39, w tym pierwszych dni okupacji hitlerowskiej w Przeworsku. Dzięki tym wyjątkowym zapiskom dostrzegamy klimat galicyjskiego sztetla, z żydowskim sklepem z towarami kolonialnymi i domem Rosenbergów. Z ich codziennym świętowaniem, zwyczajami i potrawami. Patrzymy na młodą, zdolną żydowską dziewczynę u progu dorosłości. Znajomość jej przedwojennego życia pozwala zrozumieć poczucie straty, uświadamia ogrom nieszczęścia jaki spadł na Basię i jej żydowskich sąsiadów we wrześniu 1939 r.
Basia Rosenberg
Urodziła się 5 sierpnia 1923 r. w Przeworsku i była piątym najmłodszym dzieckiem pobożnych Żydów Herscha i Feigi Rosenbergów. Była uczennicą oddziału handlowego Powszechnej Szkoły Dokształcającej w Przeworsku i córką bogatego kupca. Jako jedyna spośród jej żydowskich koleżanek pisała pamiętnik. Opisywała w nim swoje życie tuż przed wybuchem II wojny światowej i na początku okupacji niemieckiej w Przeworsku. W dniu 27 sierpnia 1939 r. napisała: Robię teraz sukienkę niebieską z włóczki, na szydełku…
Z bazy danych ofiar Holokaustu, dostępnej na stronie internetowej izraelskiego Instytutu Yad Vashem wynikało, że cała rodzina Rosenbergów nie przeżyła II wojny światowej. Niestety nie było wiadomo gdzie i w jakich okolicznościach zginęła, nieznana była także data ich śmierci. Wśród tych dokumentów znalazło się świadectwo śmierci dziewczynki o imieniu Batia Rosenberg. I choć źródło podawało jej wiek na 10 lat, wymieniało imiona jej rodziców, dokładnie takie same jak „naszej” Basi Rosenberg, a miejsce urodzenia ojca Batii-Herscha wskazywało na Niebylec – tam, gdzie urodził ojciec autorki naszego dzienniczka. Świadectwo o złożył w 1957 r. Berl Damf. Te niewiadome i nieścisłości udało się rozwiać autorce opracowania po lekturze Akt Sądu Grodzkiego w Przeworsku ze zbiorów Archiwum Państwowego w Przemyślu. Data śmierci Basi Rosenberg – 17 marca 1944 r., miejsce nieznane.
Dzienniczek
Wpisany został do ksiąg wieczystych Muzeum w Przeworsku – do Inwentarza Archiwaliów i oznaczony jest sygnaturą MP-DA-550. Zbiór judaików w zbiorach Muzeum w Przeworsku jest niewielki, jego gromadzenie rozpoczął w latach 50. XX w. założyciel Józef Benbenek. Największą jego część stanowią dokumenty pergaminowe, od XVI do XIX w., elementy ubioru oraz przedmioty związane z kultem.
"Niedokończona sukienka - świat Basi Rosenberg"
To przewodnik, który jest niezwykle ważnym uzupełnieniem Dzienniczka Basi Rosenberg, gdyż poprowadzi nas śladami tej młodej żydowskiej dziewczyny po jej małym świecie. Przedwojenne fotografie i archiwalne dokumenty pokażą rodzinne miasto Basi – Przeworsk, w którym przeżywała swe nastoletnie radości i smutki i ukaże jej żydowskich sąsiadów. Pozwoli zobaczyć wszystko to, co na co dzień widziała ta młoda Żydówka. Popatrzymy na tamten, nieistniejący dzisiaj Przeworsk, jej oczami, by lepiej zrozumieć jej przedwojenny żydowski świat i ujrzeć w Basi świadka historii, doznającego grozy wojennej pożogi.
Publikacja została wzbogacona o komentarze historyczne, fotografie archiwalne i materiały kontekstowe (łącznie ponad 120 zdjęć i rycin). Całość została złożona graficznie w nowoczesny i designerski sposób, dzięki czemu książka łączy historyczną treść z estetyczną i atrakcyjną formą edytorską.
Autorką opracowania jest Małgorzata Wołoszyn
Historyk, muzealnik, kustosz w Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy, autorka licznych publikacji dotyczących historii Przeworska. Z zamiłowania regionalistka, jej zainteresowania badawcze koncentrują się wokół zagadnień związanych z historią Przeworska, zwłaszcza życiem przeworszczan od XVII do XX w. oraz losami Ordynacji Przeworskiej Książąt Lubomirskich. Drugą jej pasją jest edukacja muzealna – przekazywanie wiedzy w sposób atrakcyjny i wykraczający poza utarte schematy.
