Maria Dulębianka (1858–1919) – wystawa Podkarpacki Informator Kulturalny - PIK

Przejdź do treści

Maria Dulębianka (1858–1919) – wystawa

9.11.2019-31.03.2020
Żarnowiec, Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu

Wystawa zorganizowana z okazji 100. rocznicy śmierci wybitnej Polki, która w latach 1903–1910 zamieszkiwała wraz z Marią Konopnicką w dworku w Żarnowcu. Maria Dulębianka, urodziła się 21 listopada 1858 r. w Krakowie, gdzie uczęszczała na słynną pensję Maliszewskiej oraz rozpoczęła naukę malarstwa pod kierunkiem Jana Matejki.

Ponieważ kobiety nie mogły wówczas studiować na ziemiach polskich, dalszą edukację artystyczną odbyła za granicą. Studiowała w Wiedniu w Wyższej Szkole Rzemiosła Artystycznego i u Leopolda Horowitza, a następnie w Paryżu w znanej Akademii Juliana, gdzie razem z Olgą Boznańską należała do najzdolniejszych i rokujących wielką przyszłość studentek. Była także uczennicą m.in. Wojciecha Gersona w Warszawie. Już w 1881 r. rozpoczęła wystawiać swoje prace w Krakowie, gdzie jej obraz „Studium dziewczyny” zyskał uznanie Stanisława Witkiewicza. Podróżowała po Europie, zdobywając dużą popularność i uznanie.

Swoje obrazy prezentowała m.in. w Monachium, Wiedniu, a także w Paryżu, gdzie za dwa obrazy „Sieroca dola” i „Na pokucie” otrzymała „mention honorable”. Ze zdolnościami malarskimi łączyła Dulębianka uzdolnienia muzyczne i literackie. Była nieprzeciętną skrzypaczką, a jej nowela „Mańka” oraz artykuły i broszury wykazują niepośledni talent literacki. Biegle znała też kilka języków. W 1884 r. w Warszawie, w czasie uczestniczenia w działalności kobiecych stowarzyszeń, Dulębianka poznała Marię Konopnicką, która znacznie wpłynęła na cały bieg życia artystki. Poza pracą artystyczną Dulębianka znaczną część życia poświęciła pracy społecznej i politycznej oraz walce o równouprawnienie kobiet.

Należała do czołowych działaczek warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności oraz Koła Pracy Kobiet, walczyła o dopuszczenie kobiet do studiowania na uczelniach wyższych oraz do sejmu galicyjskiego. W 1911 r. stworzyła Wyborczy Komitet do Rady Miejskiej we Lwowie, a w 1912 r. zorganizowała Komitet Obywatelski Pracy Kobiet we Lwowie mający na celu przygotowanie kobiet do pracy politycznej i społecznej. W latach 1911–1913 redagowała „Głos Kobiet” dodatek do „Kuriera Lwowskiego”, poświęcony idei równouprawnienia kobiet. Od 1915 r. objęła posadę kustosza w Miejskim Muzeum Przemysłowym, a od 1917 r. pracowała, jako inspektorka Opieki nad Matką i Dzieckiem. W listopadzie 1918 r. artystka uczestniczyła w obronie Lwowa podczas wojny polsko-ukraińskiej oraz współorganizowała polską służbę sanitarną.

Jako wysłanniczka Czerwonego Krzyża i delegatka Tymczasowego Komitetu Rządowego, wyruszyła 26 stycznia 1919 r. do zbadania położenia jeńców w obozach ukraińskich, aby pomóc internowanym żołnierzom polskim – gdzie zaraziła się tyfusem plamistym i 7 marca zmarła we Lwowie. Jej pogrzeb na Cmentarzu Łyczakowskim był jedną z największych manifestacji patriotycznych miasta. W 1927 r. przeniesiono jej zwłoki na Cmentarz Obrońców Lwowa.

W 1930 r. Maria Dulębianka została odznaczona przez Prezydenta RP Ignacego Mościckiego Krzyżem Niepodległości za pracę w dziedzinie odzyskania niepodległości. Decyzją Rady Miasta Lwowa przed 1934 r. jedną z ulic miasta nazwano imieniem M. Dulębianki, a w 1935 r. uhonorowano ją Odznaką Honorową Polskiego Czerwonego Krzyża I stopnia. Na ekspozycji prezentowana jest nieznana karta życia i działalności Marii Dulębianki oraz jej duży dorobek artystyczny. Muzeum w Żarnowcu posiada największą w Polsce kolekcję dzieł artystki, na które składa się 21 obrazów i rysunków. Wystawa czynna będzie w budynku „Lamusa” do 30 kwietnia 2020 r.

Paweł Bukowski